Makale Nedir? Nasıl Yazılır? Özellikleri ve Türleri Nelerdir?

Makale; alanında uzman bir kişinin bilgi vermek, bir savı ispatlamak veya desteklemek amacıyla yazdığı yazılı metindir. Gazete, dergi ve akademik yayınlarda yer alan bu yazı türü, nesnel ve kanıta dayalı bir anlatım gerektirir.

Makale, bilimsel veriler ve istatistiksel bilgilerle desteklenmelidir çünkü nesnelliği korumak esastır. Bu nedenle yazarın güvenilir kaynaklardan faydalanarak konuyu detaylı bir şekilde ele alması gerekir.

Makalede kullanılan dil sade, anlaşılır ve doğrudan olmalıdır; süslü ve ağdalı anlatımdan kaçınılır. Okuyucunun ilgisini çekmek ve doğru bilgi aktarımı sağlamak için içerik dikkatli bir şekilde hazırlanmalı, mantıklı bir akış içinde sunulmalıdır.

Makale Ne Demek?

Makale, Türk Dil Kurumuna (TDK) göre “ekonomi, bilim, fen gibi konuların yanı sıra siyasi ve toplumsal alanlarda yazılan, dergi ve gazetelerde yayımlanan, yorumlayıcı ve açıklayıcı yazı” olarak tanımlanır. Günümüzde makale, edebiyat, sanat, tarih, ekonomi, sosyal bilimler ve sağlık gibi birçok farklı alanda yazılan ve yaygın olarak kullanılan bir yazı türüdür.

Gazete ve dergi sayfalarıyla sınırlı kalmayan makale, dijital yayıncılığın gelişmesiyle birlikte internet ortamında da yoğun biçimde üretilir hale geldi. Bu sayede akademik çevrelere, bilim insanlarına veya genel okuyucu kitlesine hitap eden sayısız makaleye tek bir tıkla ulaşmak artık mümkün.

Bir makalenin var oluş amacı özünde değişmez: belirli bir konuda bilgi aktarmak, bir görüşü netleştirmek, bir soruna değinmek, öne sürülen bir hipotezi sınamak veya bir savı kanıtlamaktır. Bu amaç doğrultusunda dilin nesnel ve açıklayıcı kalması beklenir; abartılı bir anlatımdan kaçınılıp sade bir üslup benimsenir, iddialar ise bilimsel veri, istatistik ve güvenilir kaynaklarla desteklenir.

Makale yazmak, sadece bir hobi olarak değil aynı zamanda bir iş olarak da yapılabilmektedir. Özellikle dijital ortamda, birçok internet sitesi makale yazarları aramaktadır. Makale yazarak para kazanmak mümkündür. Bunun için, belirli bir konuda uzmanlaşmak, okuyuculara faydalı ve ilgi çekici bir içerik sunmak, SEO uyumlu makaleler yazmak gibi faktörler önemlidir.

Makale Nasıl Yazılır?

İyi bir makale yazma süreci belirli adımların takip edilmesini gerektirir. İyi bir makale şu şekilde yazılır:

1. Makale için konu belirleyin ve araştırma yapın. Yazınızın temelini oluşturacak konuyu seçip güvenilir kaynaklardan bilgi toplayarak başlayın.
2. Hedef kitlenizi netleştirin. Yazıyı kimin okuyacağını bilmek, kullanacağınız dili ve üslubu şekillendirir.
3. Ana fikrinizi belirleyin. Makalenin aktarmak istediği temel mesajı netleştirip yazınızı bu eksende kurgulayın.
4. Bir taslak oluşturun. Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini içeren genel bir çerçeve çizin.
5. Girişi kaleme alın. Konuyu tanıtan ve okuyucunun ilgisini ilk cümleden çekecek bir açılış yazın.
6. Gelişme bölümünü zenginleştirin. Ana fikrinizi somut örnekler ve destekleyici argümanlarla derinleştirin.
7. Sonuç bölümünü yazın. Yazıyı özetleyip akılda kalıcı bir kapanışla tamamlayın.
8. Kaynaklarınızı belirtin. Akademik bir makale yazıyorsanız yararlandığınız kaynakları eksiksiz gösterin.
9. Son bir düzenleme yapın. Yazım ve dil bilgisi hatalarını giderip metnin akıcılığını gözden geçirin.

Planlı ilerlemek ve dikkatli bir son düzenleme yapmak, iyi bir makalenin iki temel şartıdır. Ayrıca en başta doğru makale konusu seçmek, süreci tümüyle kolaylaştıracaktır.

Yapısal bütünlüğü koruyup okuyucunun ilgisini canlı tutarak güçlü bir makale ortaya çıkarmak mümkündür; bunun için yazarın kaleme almadan önce nelere yer verip nelerden kaçınması gerektiğini bilmesi gerekir.

Makalenin Özellikleri Nelerdir?

Makalenin, onu diğer yazı türlerinden ayıran kendine özgü nitelikleri vardır. Makalenin özellikleri şu şekildedir:

• Makale, nesnel bir yazı türüdür
• Bilgi vermek veya bir düşünceyi desteklemek amacıyla yazılır
• Hemen her konuda kaleme alınabilir
• Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur
• Yalın ve net bir anlatım diline sahiptir
• Söz sanatlarına yer verilmez
• Ele alınan konu kanıtlarla desteklenmelidir
• İstatistiki ve bilimsel verilerden faydalanılabilir
• Genellikle gazete ve dergilerde yayımlanır

Bu özellikler türden türe küçük farklılıklar gösterse de makalenin genel çerçevesini bu şekilde çizmek mümkündür. Kaleme almadan önce bu kriterleri bilmek, yazının makale türüne uygun ilerlemesini sağlayan önemli bir başlangıç noktasıdır.

Makale Türleri Nelerdir?

Makale türleri aşağıda listelenmiştir.

1. Bilimsel makale
2. Derleme makale
3. Edebi makale
4. Gazete makalesi

1. Bilimsel Makale Nedir?

Bilimsel makale, belirli bir konunun bilimsel araştırma yöntemleriyle incelenerek elde edilen bulguların sistematik ve akademik bir formatta sunulduğu yazılı çalışmalardır. Fen bilimlerinden sosyal bilimlere kadar geniş bir yelpazede yazılabilen bu makale türü, konuyla ilgili somut kanıtlar ve objektif veriler sunmak zorundadır.

Bilimsel makaleler belirli bir yazım formatına sahiptir ve başlık, özet, giriş, yöntem, bulgular, sonuç, tartışma veya öneriler ve kaynakça bölümlerinden oluşur. Her bölüm, makalenin bilimsel geçerliliğini sağlamak ve okurun konuyu daha iyi anlamasını kolaylaştırmak için titizlikle hazırlanmalıdır.

Ayrıca bilimsel makaleler hakemli dergilerde yayımlanarak akademik camiada değerlendirilmeye alınır ve bilim dünyasına katkıda bulunur.

2. Derleme Makale Nedir?

Derleme makale, belirli bir konuda daha önce yapılmış araştırma ve çalışmaları sistemli biçimde bir araya getirip analiz eden bir makale türüdür. Bu tür yazılar, dağınık halde bulunan mevcut bilgiyi sentezleyerek okuyucuya konu hakkında bütüncül ve derli toplu bir bakış açısı sunar.

Hazırlanış biçimine göre derleme makaleler sistematik analiz veya meta analiz olarak ikiye ayrılır. Sistematik analizde bir konu üzerine yapılmış önceki çalışmalar belirli kriterlere göre taranıp değerlendirilirken, meta analizde farklı çalışmaların sayısal verileri bir araya getirilerek ortak istatistiksel sonuçlara ulaşılır.

Bu tür makaleler, özellikle hakkında sınırlı veya dağınık bilgi bulunan konuları toparlayıp anlamlı bir bütüne dönüştürmede önemli bir işlev görür. Literatür taraması yapan araştırmacıların sıkça başvurduğu bu kaynaklar, konuya derinlemesine hakim olma sürecini de doğrudan hızlandırır.

3. Edebi Makale Nedir?

Edebi makale, sanat, dil ve edebiyat gibi konuları merkezine alan bir makale türüdür ve yazarın bu alanlarda toplumsal veya siyasi görüşlerini de ifade etmesine alan tanır.

Bu tür makalelerde anlatım, bilimsel makalelere kıyasla daha sanatsal ve süslü bir tona bürünebilir. Yine de yazarın aktarmak istediği düşünceyi açık ve anlaşılır biçimde iletmesi gerekir. Çünkü net bir dil kullanmak hem metnin etkisini güçlendirir hem de okuyucunun yazıyı kolayca kavramasını sağlar.

Bilimsel makalelerden farklı olarak edebi makalelerde özet, yöntem veya bulgular gibi akademik bölümler bulunmaz. Bunun yerine yazı, ele alınan konuya özgü, daha serbest bir yapıyla ve içerikle şekillenir.

4. Gazete Makalesi Nedir?

Gazete makalesi, güncel olayları konu alan ve yazarın kendi görüşünü savunduğu bir makale türüdür. Adından da anlaşılacağı gibi gazetelerde yayımlanır ve toplumsal, siyasi, ekonomik veya kültürel meselelere değinebilir.

Bilimsel makalelerden farklı olarak bu türde atasözü, deyim ve edebi anlatım öğelerine yer verilebilir; okuyucunun ilgisini canlı tutmak ve konuyu daha etkili aktarmak için sanatsal bir üslup tercih edilebilir. Ancak bu anlatım zenginliği, yazarın vermek istediği mesajın netliğine gölge düşürmemelidir.

Gazete makalesinde de bulgular, özet, yöntem veya kaynakça gibi akademik bölümler bulunmaz. Konu doğrudan yazarın bakış açısıyla ele alınır ve okuyucuya kendi yorumunu oluşturma alanı bırakacak şekilde sunulur.

Makalenin Bölümleri Nelerdir?

Makalenin bölümleri, yazının türüne göre farklılık gösterse de genel çerçevede giriş, gelişme ve sonuç olmak üzere üç ana kısımdan oluşur. Giriş bölümünde konu tanıtılır ve okuyucunun ilgisi çekilir; gelişme bölümünde ana fikir kanıtlar, örnekler ve verilerle desteklenir; sonuç bölümünde ise yazı özetlenerek vurucu bir kapanış yapılır.

Bilimsel makalelerde bu üç aşama daha ayrıntılı bir yapıya dönüşür. Akademik formatta yazılan bir makale genellikle başlık, özet, giriş, yöntem, bulgular, tartışma ve kaynakça bölümlerinden oluşur.

Başlık ve özet okuyucuya makalenin konusu hakkında hızlı bir fikir verirken, yöntem bölümü araştırmanın nasıl yürütüldüğünü, bulgular bölümü ise elde edilen sonuçları aktarır.

Edebi ve gazete makalelerinde ise bu katı akademik yapı aranmaz. Bu tür makalelerde yazar, giriş-gelişme-sonuç akışını korumakla birlikte konuyu daha serbest bir üslupla ele alabilir; başlık, özet veya kaynakça gibi zorunlu bölümler bulunmaz.

Makale Yazarken Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Makale yazarken dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

1. Konuyu net bir şekilde belirleyin. Yazacağınız makalenin kapsamını ve ana fikrini önceden netleştirin.
2. Kaynaklardan destek alın. Güvenilir ve akademik kaynakları kullanarak makalenizi sağlam temellere oturtun.
3. Hedef kitlenizi tanıyın. Yazınızı okuyacak kişilerin bilgi düzeyini ve beklentilerini göz önünde bulundurun.
4. Akıcı ve anlaşılır bir dil kullanın. Gereksiz süslemelerden kaçınarak okuyucunun konuyu rahatça kavrayabileceği bir üslup benimseyin.
5. Mantıksal bir yapı oluşturun. Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini düzenli ve tutarlı bir şekilde oluşturun.
6. Kaynakça ekleyin. Kullandığınız bilgileri ve referansları doğru şekilde kaynakça bölümünde gösterin.
7. Dilbilgisi ve yazım kurallarına dikkat edin. Yazınızı tamamladıktan sonra imla ve dil bilgisi hatalarını kontrol edin.
8. Bağlantılı paragraflar oluşturun. Paragraflar arasında geçişlerin tutarlı olmasına özen gösterin.
9. Görseller ve grafiklerden yararlanın. Konuyu destekleyen görseller ekleyerek anlatımı güçlendirin.
10. Son okumayı yapın. Makalenizi bitirdikten sonra tekrar okuyarak eksik veya hatalı kısımları düzelttiğinizden emin olun.

Makale yazımı dikkatli bir planlama ve özen gerektirir. Doğru teknikleri kullanarak hem okuyucuya faydalı hem de akademik açıdan güçlü bir içerik ortaya koyabilirsiniz. Bu becerileri doğru şekilde geliştirmek ve kazanmak isteyenler İçerik Yazarlığı Eğitimi'ne katılarak konu seçiminden yayına hazır hale getirmeye kadar tüm süreci profesyonel bir çerçevede öğrenebilir.

En İyi Makale Siteleri Hangileridir?

En iyi makale siteleri şunlardır:

1. Google Akademik (Google Scholar) – Çeşitli akademik makalelere, tezlere ve kitaplara erişim sağlar.
2. YÖK Ulusal Tez Merkezi – Türkiye'de hazırlanmış yüksek lisans ve doktora tezlerine ulaşma imkanı sunar.
3. DergiPark – Türkiye’de yayımlanan akademik dergileri içeren bir platformdur.
4. Academia.edu – Araştırmacıların makalelerini paylaştığı ve akademik içerik sunduğu bir sitedir.
5. ResearchGate – Bilim insanları ve akademisyenlerin çalışmalarını yayımladığı ve tartıştığı bir platformdur.
6. TR Dizin – Türkiye merkezli akademik dergileri içeren bir veri tabanıdır.
7. ScienceDirect – Çeşitli bilimsel alanlarda yayımlanan akademik makalelere erişim imkanı sunar.
8. PubMed – Sağlık ve tıp alanında bilimsel makalelere ulaşmak için kullanılan bir kaynaktır.

En iyi makale siteleri olarak bilinen bu platformlar, akademik araştırmalar ve bilimsel çalışmalar için güvenilir kaynaklar sunarak araştırmacıların bilgiye hızlı ve etkili bir şekilde ulaşmasını sağlar.

Makale ile Deneme Arasındaki Fark Nedir?

Makale, nesnel ve kanıta dayalı bir anlatımla yazılırken deneme, yazarın öznel görüşlerini ve düşüncelerini serbest bir üslupla aktardığı bir yazı türüdür. Makalede öne sürülen görüş mutlaka kanıtlanmalıdır; denemede ise yazar bir sonuca varma zorunluluğu olmadan kendi bakış açısını paylaşır.

Bu fark, iki türün amacında da kendini gösterir: makale bilgi vermeyi veya bir savı ispatlamayı hedeflerken deneme, okuyucuyu düşündürmeyi ve yazarın iç sesini yansıtmayı amaçlar.

Makale ile Fıkra Arasındaki Fark Nedir?

Makale, ele aldığı konuyu nesnel ve kanıta dayalı biçimde işlerken fıkra, güncel bir konu hakkında yazarın kişisel görüşünü daha sohbet havasında ve akıcı bir dille aktardığı bir yazı türüdür. Fıkrada makaledeki gibi sistematik bir kanıtlama zorunluluğu yoktur.

Makaleler genellikle daha uzun ve derinlemesine bir inceleme sunarken fıkralar kısa, güncel ve okuyucuyla doğrudan bir sohbet kuran bir üslupla yazılır; bu nedenle fıkra yazarları çoğunlukla ironi ve espri gibi anlatım araçlarından da yararlanır.